پژوهشگر گروه مطالعات سیاستهای پولی و ارزی پژوهشکده پولی و بانکی ، marjanfaraji@gmail.com
چکیده: (17 مشاهده)
با توجه به سایه بلند جنگ بر سر اقتصاد کشور، هدف این پژوهش، بررسی نمونههایی از تغییرات در رژیم سیاست پولی در زمان جنگ با توجه به تجارب سایر کشورها میباشد تا در نهایت درسهای آن درباره چهارچوب سیاست پولی در زمان جنگ برای ایران استخراج شود. روش تحقیق این مطالعه، مرور تحلیلی-تطبیقی تجارب سیاستگذاری پولی کشورها در شرایط جنگ بهویژه مقایسه تجربه روسیه و اکراین پس از سال ۲۰۲۲ میباشد. اکراین در آغاز جنگ با تثبیت نرخ ارز، اعمال محدودیتهای ارزی و سرمایهای، تأمین نقدینگی اضطراری بانکها، و پولیسازی محدود و سقفگذاریشده بخشی از کسری بودجه، وارد رژیم پولی موقت مبتنی بر بقا شد و در مرحله بعد با افزایش نرخ بهره سیاستی، بهکارگیری ذخایر قانونی، مسیر بازگشت تدریجی به چهارچوب متعارف را در پیش گرفت. در مقابل، روسیه با افزایش فوری نرخ بهره سیاستی، کاهش ذخایر قانونی، کنترل شدید خروج سرمایه، الزام تبدیل درآمدهای ارزی، و بازار دوسطحی روبل به شوک اولیه جنگ و تحریم پاسخ داد. علاوه بر اینکه صندوق ثروت ملی در ثبات مالی و تابآوری اقتصاد روسیه در دوران جنگ نقش مهمی ایفا کرد. مقایسه تجربه دو کشور نشان میدهد که گرچه نسخه جهانشمولی برای رژیم پولی جنگی وجود ندارد، اما واکنش سریع، ترکیب ابزارهای متعارف و نامتعارف، حفظ نظام پرداخت، ارتباطات شفاف و رویکرد حذف تدریجی ابزارهای اضطراری، عناصر مشترک موفقیت در مدیریت اقتصاد جنگی بهشمار میروند. برای ایران، اصلیترین درسهای این تجارب آن است که نرخ بهره سیاستی باید تابع منشأ اصلی تورم و مرحله بحران باشد؛ ذخیره قانونی باید متناسب با سلامت بانکها و بهصورت ابزاری تشویقی برای هدایت موثر اعتبار بهکار رود؛ بازتأمین بانکها باید هدفمند و محدود به استمرار پرداختها، جلوگیری از هجوم بانکی و حمایت از بخشهای حیاتی اقتصاد باشد؛ و سیاست ارزی باید بر سه اصل تمرکز، شفافیت و موقتیبودن استوار شود. همچنین چهارچوب سیاست پولی جنگی باید بر مدیریت دقیق منابع داخلی،کنترل قاعدهمند مخارج دولت، ارتباطات روشن بانک مرکزی و طراحی مسیر خروج از ابزارهای نامتعارف پس از بحران تکیه کند.
پژوهشی:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
اقتصاد کلان دریافت: 1405/4/24 | پذیرش: 1405/8/25