fa مسیر بودجه‌ریزی عملیاتی نوین كاربردي Applicable <p style=DIRECTION: rtl align=justify>با مطالعه تاریخ تکامل سامانه‌های بودجه‌ای سه مرحله زیر را می‌توان تمیز داد: مرحله اول زمانی است که در آن نقش کنترل کننده بودجه وظیفه اصلی آن شمرده شده است. مرحله دوم اهمیت آن به‌عنوان وسیله‌ای برای بهبود مدیریت مطرح می‌شود. مرحله سوم نقش آن را در برنامه ریزی اقتصادی و اجرای برنامه‌ها و مدیریت عملکرد دولت مطرح شده است. پس از جنگ جهانی دوم در کشورهای توسعه یافته به طراحی و اجرای نظام‌هایی مبادرت نمودند که اساساً در دسته نظام‌های بودجه‌ریزی مبتنی بر بهبود مدیریت قرار داشته و تحت عنوان «بودجه‌ریزی عملیاتی» در اشکال گوناگون نامیده شدند، و عموماً‌ در سال‌های بعد در بیشتر این کشورها به حیات خود ادامه دادند. بودجه‌ریزی عملیاتی در زمان‌ها وکشورهای مختلف موجب اقدامات مختلفی شده است. دامنه این اقدامات در سطح وسیع شامل دو تعریف ذیل است: 1. بودجه‌ریزی عملیاتی در مورد ارائه بودجه با تأکید برخروجی‌ها به‌جای ورودی‌های عملیات دولت؛ 2. بودجه‌ریزی عملیاتی در مورد طبقه بندی عملیات دولت براساس برنامه‌ها و فعالیت‌هایی که منجر به تولید خروجی‌ها می‌شود. در این تعریف عبارت بودجه‌ریزی عملیاتی غالباً مترادف با بودجه‌ریزی برنامه‌ای به‌کار می‌رود. همچنین ادبیات وسیعی در مورد بودجه‌ریزی برنامه‌ای وجود دارد که متأسفانه به‌دلیل نبود الگوی منحصر به‌فردی از بودجه‌ریزی برنامه‌ای و نیز از آنجایی که عباراتی همچون بودجه‌ریزی برنامه‌ای‌، بودجه‌ریزی عملیاتی، نظام‌های طرح‌ریزی‌، برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی و به دنبال آن بودجه‌ریزی مبتنی بر نتایج و خروجی‌ها ، غالباً ‌در جای یکدیگر به‌کار می‌روند این ادبیات را به آشفتگی کشانده است. در این مقاله تلاش کردیم تا با تشریح ویژگی‌های هریک از نظام‌های بودجه‌ریزی نظیر: نظام طرح‌ریزی، برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی، بودجه‌ریزی برنامه‌ای، بودجه‌ریزی خروجی محور و بودجه‌ریزی عملیاتی نوین سیر مراحل ایجاد و استقرار آنها را مطالعه کنیم. </p> By studying the evolution history of budgeting systems, you may discern three stages: In the first stage, controlling role of budget is regarded its major function. In the second stage, budget is considered as a means for management improvement. In the third stage, the role of budget is considered in economic planning, implementation of programs and government performance management. After World War II, the developed countries began to devise and apply types of budgeting systems that classified under performance-based in order to improve the management known as operational budgeting in various types this budgeting system survived in most of these countries in later years. Operational budgeting has lead to different actions in different countries and in different times. These actions in extensive level comprise the following two definitions: 1. Operational budgeting in relation to budgeting with the emphasis on outputs of governments operations rather than the inputs 2. Operational budgeting in relation to classifying governments operations on the basis of plans and activities that lead to outputs production. In this definition, Operational budgeting is often used as synonymous to program-based budgeting. Meanwhile, there is a vast literature regarding program-based budgeting but unfortunately as there is not a unique model for program-based budgeting and since the terms such as program-based budgeting, operational budgeting, Planning-Programming-Budgeting System (PPBS) and results- or output-oriented budgeting are often used interchangeably, the literature has become chaotic. This paper tries to explain the characteristics and deployment trends of all budgeting systems such as planning system, planning-budgeting and modern operational budgeting. 71 96 http://eprj.ir/browse.php?a_code=A-10-4-41&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Hasanabadi محمد حسن‌آبادی m_hassanabdi@yahoo.com 1003194753284600143 1003194753284600143 Yes سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور Alireza Najarsaraf علیرضا نجار صراف sarraf@penco.ir 1003194753284600144 1003194753284600144 No سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور