Economic and Planning Research

other بررسی کاربردی رهیافت کومانور-لیبنشتاین در اندازه‌گیری هزینه‌های اجتماعی انحصار: مطالعه موردی صنایع منتخب ایران An Applied Examination of the Comanor-Leibenstein Approach in Measuring the Social Costs of Monopoly: A Case Study of Selected Industries in Iran توسعه اقتصادی، اقتصاد منطقه ای و رشد economic development, regional economics and growth پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">این مطالعه به بررسی کاربردی رهیافت کومانور-لیبنشتاین در اندازه‌گیری هزینه‌های اجتماعی انحصار در صنایع منتخب ایران طی دوره ۱۴۰۱-۱۳۸۱ می‌پردازد. در چارچوب این رهیافت، هزینه رفاهی ناشی از انحصار تنها به «ناکارایی تخصیصی» محدود نبوده و «ناکارایی X» (اتلاف منابع ناشی از بی‌کفایتی داخلی بنگاه‌ها) را نیز به عنوان مؤلفه‌ای اساسی در بر می‌گیرد. با استفاده از داده‌های پانلی مرکز آمار ایران و به کارگیری روش‌های اقتصادسنجی پیشرفته (مانند GMM و SUR)، متغیرهای کلیدی مدل شامل کشش قیمتی تقاضا، هزینه نهایی و ناکارایی X برآورد شد. یافته‌ها حاکی از آن است که اولاً، صنایع پایه و استراتژیک (مانند آهن و فولاد و خودروسازی) سهم عمده‌ای از هزینه رفاهی کل را به خود اختصاص داده‌اند. ثانیاً، روند هزینه رفاهی در بلندمدت صعودی و به‌ویژه در سال‌های پایانی دوره (۱۴۰۱-۱۳۹۹) با شتابی نگران‌کننده نزدیک به دو برابر شده است. این نتایج، تشدید بحران انحصار و تأثیر مستقیم آن بر کاهش رفاه عمومی در اقتصاد ایران را نشان می‌دهد.  </div> <div style="text-align: justify;">This study provides an applied examination of the Comanor-Leibenstein approach in measuring the social costs of monopoly across selected Iranian industries during the period 2002–2022. Within this framework, welfare losses from monopoly are not confined to “allocative inefficiency” but also encompass “X-inefficiency” (resource waste arising from internal managerial shortcomings) as a fundamental component. Using panel data from the Statistical Center of Iran and employing advanced econometric techniques (such as GMM and SUR), key variables of the model—including price elasticity of demand, marginal cost, and X-inefficiency—were estimated. The findings indicate, first, that basic and strategic industries (such as iron and steel and automobile manufacturing) account for the largest share of total welfare costs. Second, the long-term trend of welfare losses is upward, with a particularly alarming acceleration in the final years of the period (2019–2022), nearly doubling in magnitude. These results highlight the intensification of monopoly-related crises and their direct impact on the decline of public welfare in Iran’s economy.  </div> انحصار, ناکارایی x, هزینه‌های اجتماعی انحصار, رویکرد لیبنشتاین – کومانور, صنایع منتخب Monopoly, X-inefficiency, Social Costs of Monopoly, Comanor–Leibenstein approach, Selected Industries 0 0 http://eprj.ir/browse.php?a_code=A-10-1766-5&slc_lang=other&sid=1 عرفانه راسخ جهرمی 100319475328460012432 100319475328460012432 No گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران مهرزاد ابراهیمی 100319475328460012433 100319475328460012433 Yes گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران هاشم زارع 100319475328460012434 100319475328460012434 No گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران