در دست انتشار                   برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

تحریم‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در ایران: شواهدی از آثار نامتقارن
مهدی غلامپور فردوئی*1 ، اسمعیل ابونوری2 ، تیمور محمدی3
1- دانشگاه سمنان ، m.gholampour@semnan.ac.ir
2- دانشگاه سمنان
3- دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده:   (483 مشاهده)
سرمایه‌گذاری به‌عنوان موتور محرک رشد اقتصادی، نقشی حیاتی ایفا می‌کند، اما اقتصاد ایران طی سال‌های اخیر شاهد روند نزولی آن بوده‌است. تحریم‌های اقتصادی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی بر کشورها، تأثیرات گسترده‌ای بر اقتصاد ملی، محیط کسب‌وکار و جریان سرمایه‌گذاری دارند. این مطالعه به تحلیل نامتقارن تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر سرمایه‌گذاری در ایران می‌پردازد و برای دستیابی به این هدف، از شاخص نوین توسعه یافته توسط لاوداتی و پسران (2023) بهره می‌گیرد. این شاخص که با بهره‌گیری از تحلیل محتوای نظام‌مند روزنامه‌های معتبر بین‌المللی طراحی شده، بازتابی کمّی از شدت تحریم‌های اقتصادی ایران طی چند دهه اخیر ارائه می‌دهد و به‌طور معناداری با نقاط عطف تاریخی تشدید تحریم‌ها همخوانی دارد. با بهره‌گیری از داده‌های فصلی (1388-1402) و رویکرد خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی غیرخطی (NARDL)، یافته‌ها نشان می‌دهند که سرمایه‌گذاری از حساسیتی نامتقارن برخوردار است که به شکل واکنش شدید به افزایش تحریم‌های اقتصادی (با اثر منفی معنادار) و بی‌تفاوتی نسبی به کاهش آن (با ضریب غیرمعنادار) تجلی می‌یابد. همچنین، رشد اقتصادی تأثیری مثبت بر سرمایه‌گذاری دارد و نرخ بهره نیز تأثیری نامتقارن از خود نشان می‌دهد. مزیت متمایزکننده این پژوهش، استفاده از روش‌شناسی NARDLبرای شناسایی آثار نامتقارن و شاخص نوین تحریم‌های اقتصادی است که امکان تحلیل واقع‌گرایانه‌تری از رفتار سرمایه‌گذاری در شرایط تحریمی را فراهم می‌کند.
 
واژه‌های کلیدی: تحریم‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری، آثار نامتقارن، خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی غیرخطی (NARDL)
     
پژوهشی: پژوهشي | موضوع مقاله: اقتصاد کلان
دریافت: 1404/6/5 | پذیرش: 1404/11/21
فهرست منابع
1. Abel, A. B. (1983). Optimal investment under uncertainty. American Economic Review, 73(1), 228-233. https://www.jstor.org/stable/1803942
2. Adedoyin, T. L., Leshoro, L. A., & Wabiga, P. (2023). The asymmetric effects of interest rates on private investment in South Africa. Acta Universitatis Danubius. Œconomica, 19(3), 161-182. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1165408
3. Adil, M. H., & Roy, A. (2024). Asymmetric effects of uncertainty on investment: Empirical evidence from India. The Journal of Economic Asymmetries, 29, e00359. [DOI:10.1016/j.jeca.2024.e00359]
4. Aghion, P., Angeletos, G.M., Banerjee, A., Manova, K., (2010). Volatility and growth: Credit constraints and the composition of investment. Journal of Monetary Economics, 57 (3), 246-265. [DOI:10.1016/j.jmoneco.2010.02.005]
5. Alam, M. I., & Quazi, R. M. (2003). Determinants of capital flight: An econometric case study of Bangladesh. Review of Applied Economics, 17(1), 85-103. [DOI:10.1080/713673164]
6. Alhakimi, S. S., & Shama, T. R. (2022). Examining the asymmetric impacts of interest and exchange rate on investment in Egypt for the period 1976-2020: Applying NARDL model. Economics Researches, 28(132). [DOI:10.33095/jeas.v28i132.2269]
7. Arellano, C., Bai, Y., & Kehoe, P. (2016). Financial frictions and fluctuations in volatility. Journal of Political Economy, 127(5), 2049-2103. [DOI:10.1086/701792]
8. Bahmani-Oskooee, M., & Maki-Nayeri, M. (2019). Asymmetric effects of policy uncertainty on domestic investment in G7 countries. Open Economies Review, 30(4), 675-693. [DOI:10.1007/s11079-019-09523-z]
9. Banerji, A., Dolado, J., Galbraith, J. W., & Hendry, D. F. (1993). Cointegration, error correction, and the econometric analysis of non-stationary data. Oxford University Press. [DOI:10.1093/0198288107.001.0001]
10. Bernanke, B. S. (1983). Irreversibility, uncertainty, and cyclical investment. Quarterly Journal of Economics, 98(1), 85-106. [DOI:10.2307/1885568]
11. Bloom, N. (2009). The impact of uncertainty shocks. Econometrica, 77(3), 623-685. [DOI:10.3982/ECTA6248]
12. Bond, S. R., & Lombardi, D. (2006). To buy or not to buy? Uncertainty, irreversibility, and heterogeneous investment dynamics in Italian company data. IMF Staff Papers, 53(3), 375-400. [DOI:10.2307/30035918]
13. Born, B., & Pfeifer, J. (2014). Policy risk and the business cycle. Journal of Monetary Economics, 68, 68-85. [DOI:10.1016/j.jmoneco.2014.07.012]
14. Byrne, J. P., & Davis, E. P. (2005). Investment and uncertainty in the G7. Review of World Economics, 141(1), 1-32. [DOI:10.1007/s10290-005-0013-0]
15. Caballero, R. J. (1991). On the sign of the investment-uncertainty relationship. American Economic Review, 81(1), 279-288. https://www.jstor.org/stable/2006800
16. Carrière-Swallow, Y., & Céspedes, L. F. (2013). The impact of uncertainty shocks in emerging economies. Journal of International Economics, 90(2), 316-325. [DOI:10.1016/j.jinteco.2013.03.003]
17. Dehghani, A., Ghaffari Nejad, A. H., & Abbasi, J. (2019). The effect of political intervention of the government on the cost efficiency: case study of iran's banking system. Journal of Economics and Economic Education Research, 20(3).
18. Dixit, A. K., & Pindyck, R. S. (1994). Investment under uncertainty. Princeton University Press. [DOI:10.1515/9781400830176]
19. Dizaji, S. F., & van Bergeijk, P. A. G. (2013). Potential early phase success and ultimate failure of economic sanctions: A VAR approach with an application to Iran. Journal of Peace Research, 50(6), 721-736. [DOI:10.1177/0022343313485487]
20. Ettayib, M., Trari, M. H., & Mimouni, Y. (2025). The asymmetric impact of economic policy uncertainty, trade and geopolitical risk on firm-level investment in BRICS countries: Fresh insights from multiple thresholds NARDL approach. SN Business & Economics, 5, 153. [DOI:10.1007/s43546-025-00902-y]
21. Eyler, R. (2007). Economic sanctions: International policy and political economy at work. Palgrave Macmillan. [DOI:10.1057/9780230610002]
22. Florio, A., (2004). The asymmetric effects of monetary policy. Journal of Economic Surveys, 18 (3), 409-426. [DOI:10.1111/j.0950-0804.2004.0226.x]
23. Foerster, A. (2014). The asymmetric effects of uncertainty. Economic Review, Q(3), 5-26.
24. Georgiadis, G., (2015). Examining asymmetries in the transmission of monetary policy in the euro area: Evidence from a mixed cross-section global VAR model. European Economic Review, 75(c), 195-215. [DOI:10.1016/j.euroecorev.2014.12.007]
25. Gilchrist, S., Sim, J. W., & Zakrajšek, E. (2014). Uncertainty, financial frictions, and investment dynamics (Working Paper No. w20038). Cambridge, Massachusetts: National Bureau of Economic Research. [DOI:10.3386/w20038]
26. Hartman, R. (1972). The effects of price and cost uncertainty on investment. Journal of Economic Theory, 5(2), 258-266. [DOI:10.1016/0022-0531(72)90105-6]
27. Hufbauer, G. C., Schott, J. J., & Elliott, K. A. (2007). Economic sanctions reconsidered (3rd ed.). Peterson Institute for International Economics.
28. Jalali Farahani, A., Sargolzaee, M., Dehghan Nayeri, L., & Ghaffari Nejad, A. H. (2020). Effects of Capital Raising on Liquidity Creation and Credit in the Banking System of Iran. Journal of Money and Economy, 15(1), 101-121. [DOI:10.29252/jme.15.1.101]
29. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360. [DOI:10.1016/0304-405X(76)90026-X]
30. Jorgenson, D. W. (1963). Capital theory and investment behavior. American Economic Review, 53(2), 247-259. https://www.jstor.org/stable/1823868
31. Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, 47(2), 263-292. [DOI:10.2307/1914185]
32. Laudati, D., & Pesaran, M. H. (2023). Identifying the effects of sanctions on the Iranian economy using newspaper coverage. Journal of Applied Econometrics, 38(3), 271-294. [DOI:10.1002/jae.2947]
33. Lim, J. J. (2014). Institutional and structural determinants of investment worldwide. Journal of Macroeconomics, 41(C), 160-177. [DOI:10.1016/j.jmacro.2014.05.007]
34. Long, S., Pei, H., Tian, H., & Li, F. (2021). Asymmetric impacts of economic policy uncertainty, capital cost, and raw material cost on China's investment. Economic Analysis and Policy, 72, 129-144. [DOI:10.1016/j.eap.2021.08.005]
35. Mirkina, I. (2018). FDI and sanctions: An empirical analysis of short- and long-run effects. European Journal of Political Economy, 54(C), 198-225. [DOI:10.1016/j.ejpoleco.2018.05.008]
36. Mojon, B., Smets, F., Vermeulen, P., (2002). Investment and monetary policy in the euro area. Journal of Banking & Finance, 26 (11), 2111-2129. [DOI:10.1016/S0378-4266(02)00202-9]
37. Nainggolan, P., Ramli, R., Daulay, M., Rujiman, R., (2015). An analysis of determinant on private investment in North Sumatra province, Indonesia. Journal of Management Research, 7 (1), 38-57. [DOI:10.5296/jmr.v7i1.6541]
38. Narayan, P. K., & Narayan, S. (2004). Estimating income and price elasticities of imports for Fiji in a cointegration framework. Economic Modelling, 22(3), 423-438. [DOI:10.1016/j.econmod.2004.06.004]
39. Peksen, D. (2009). Economic sanctions and political repression: Assessing the impact of coercive diplomacy on political freedoms. Human Rights Review, 10(3), 393-411. [DOI:10.1007/s12142-009-0126-2]
40. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. [DOI:10.1002/jae.616]
41. Pindyck, R. S. (1982). Adjustment costs, uncertainty, and the behavior of the firm. American Economic Review, 72(3), 415-427. https://www.jstor.org/stable/1831541
42. Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R. Sickels & W. Horrace (Eds.), Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (pp. 281-314). Springer, New York. [DOI:10.1007/978-1-4899-8008-3_9]
43. Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94. [DOI:10.2307/1884513]
44. To, B. C. N. (2025). Targeted by Superpower: Sanctions and Corporate Investment in China. Global Journal of Emerging Market Economies, 0(0). [DOI:10.1177/09749101251393435]
45. جلالی‌نائینی، سید احمدرضا؛ صیقلانی، شهبد و صادق زاده، محمد امین (۱۴۰۲). پویایی‌های کل‎‌‌های پولی، نرخ ارز و ارتباط آن با تورم در کوتاه‌مدت و بلندمدت. فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامه ریزی ۲۸ (۴) ۴۲-۳. http://eprj.ir/article-1-2269-fa.html
46. خاطری، زانیار، نجارزاده، رضا و عاقلی، لطفعلی (1400). تاثیر تحریم‌های اقتصادی بر حساب سرمایه در ایران. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری, 18(3), 135-162. 10.22055/jqe.2019.29594.2085
47. سعادت مهر، مسعود (1396). بررسی عوامل مؤثر بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران با تأکید بر نقش تحریم‌های اقتصادی. مجله اقتصادی، 17(5)، 58 - 41. http://ejip.ir/article-1-962-fa.html
48. عادلی، عبدالحمید؛ غفاری، هادی و شایگانی، بیتا (۱۴۰۱). اثر تحریم‌های اقتصادی بر صادرات ایران با استفاده از روش کنترل ساختگی. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، ۱۱(۴۱)، ۹۷-۱۲۷. [DOI:10.22084/aes.2021.23030.3199]
49. علمی‌مقدم، مصطفی؛ شکری، مصطفی و محمودیان، یعقوب. (۱۴۰۲). اثر تحریم‌های اقتصادی بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران: رهیافت فازی. مدلسازی اقتصادی، ۱۷(۶۳)، ۷۱-۹۲. [DOI:10.30495/ECO.2023.1987500.2760]
50. فدائی، مهدی و درخشان، مرتضی (1394). تحلیل اثرات کوتاه‌مدت و بلندمدت تحریم‌های اقتصادی بر رشد اقتصادی در ایران. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 5 (18)، 113-132. 20.1001.1.22285954.1394.5.18.7.7
51. کشاورز حداد، غلامرضا، ابونوری، اسمعیل و جهانی، طاهره (1399). نااطمینانی درآمد نفت، تحریم‌ها و نوسانات متغیرهای اقتصاد کلان. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 25(82)، 1-42. [DOI:10.22054/ijer.2020.11906]
52. کمیجانی، اکبر و حاجی حیدری، آمنه (1402). اثر نامتقارن قیمت نفت، نااطمینانی قیمت نفت و تحریم‌های اقتصادی بر رشد اقتصادی و تورم در ایران. دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی, 10(2) 189-218. 10.22096/esp.2024.539363.1573
53. کیماسی، مسعود، غفاری نژاد، امیرحسین، و رضایی، سولماز (1395). تأثیر تحریم‌های نظام بانکی کشور بر سودآوری آن‌ها. پژوهش‌های پولی بانکی، 9(28 )، 171-197. https://jmbr.mbri.ac.ir/article-1-341-fa.html
54. گرشاسبی، علیرضا و یوسفی دیندارلو، مجتبی (1395). بررسی اثرات تحریم بین‌المللی بر متغیرهای کلان اقتصادی ایران. فصلنامه تحقیقات مدل‌سازی اقتصادی، 7(25)، 129-182. 10.18869/acadpub.jemr.7.25.129
55. محمودی میمند، محمد، ابراهیم‌نژاد، علی و برکچیان، سید مهدی. (۱۴۰۳). ساخت شاخص تحریم با استفاده از روش تحلیل خودکار محتوا و بررسی اثر آن در بازار سهام تهران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامه‌ریزی، ۲۹(۴)، ۶۳-۹۴. http://eprj.ir/article-1-2145-fa.html
56. میرعالی، فرانک؛ عیسی‌زاده، سعید و حسینی‌دوست، سیداحسان (۱۴۰۱). بررسی تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر اشتغال در ایران با استفاده از روش کنترل ترکیبی. سیاست‌گذاری اقتصادی، ۱۴(۲۸)، ۱۰۱- ۱۳۸. [DOI:10.22034/EPJ.2022.19065.2358]
57. نوفرستی، محمد و سزاوار، محمدرضا (1399). تدوین یک الگوی اقتصادسنجی کلان با داده‌های ترکیبی تواتر متفاوت به منظور ارزیابی اثر تحریم‌های اعمال شده بر اقتصاد ایران. مدل‌سازی اقتصادسنجی، 4(20)، 131-161. 10.22075/JEM.2021.22620.1559
58. یزدان پناه، احمد (1374). تحلیلی تئوریک از تحریم‎های اقتصادی. بررسی‌های بازرگانی، 98، 22-14.
بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامه ریزی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 |

Designed & Developed by : Yektaweb